Μια κριτική στην αστική κοινωνία- του Μιχάλη Φαχιρίδη

0
188

Ξεκινώντας την εκπόνηση του παρόντος κειμένου , οφείλουμε να προβούμε σε κάποιες γενικές παρατηρήσεις , οι οποίες θα μας βοηθήσουν στην ομαλή εκτύλιξη της σκέψης μας. Η αστική κοινωνία αποτελεί δημιούργημα των κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών του 18ου- 19ου αιώνα. Επιπροσθέτως , η κοινωνία τούτη διέπεται από μια συγκεκριμένη ‘’ ιδεολογία’’. Βέβαια, όταν αναφερόμαστε στην έννοια της ιδεολογίας , εννοούμε ότι οι πολίτες της κατέχουν έναν συγκεκριμένο τρόπο σκέψης , ο οποίος επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Εφόσον κάναμε κάποιες προκαταρκτικές παρατηρήσεις , μπορούμε να περάσουμε στην ουσία του όλου ζητήματος.

Επιλέγουμε να ξεκινήσουμε με το ζήτημα του τρόπου σκέψεως των πολιτών στις σύγχρονες κοινωνίες. Αρχικά , η σκέψη αυτή συνδέεται στενά με το κοινωνικό-οικονομικό υπόβαθρο , το οποίο είναι ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής. Το εν λόγω κοινωνικό-οικονομικό σύστημα στηρίζεται , όπως είναι κοινώς γνωστό , στην ιδιωτική πρωτοβουλία αλλά και στο κυνήγι του κέρδους , το οποίο αποτελεί μάλλον έναν άγραφο κανόνα. Έχοντας αυτά τα δεδομένα κατά νου ας στρέψουμε το βλέμμα μας στην κοινωνία στην οποία ζούμε. Τα πρώτα πράγματα που θα παρατηρούσε ο καθείς είναι ένας βαθύς ατομικισμός και η θεοποίηση του χρήματος.

Συνεπώς , παρουσιάσαμε σε αδρές γραμμές τη σύνδεση του τρόπου σκέψεως με τον τρόπο παραγωγής. Μία σημαντική υπογράμμιση στο σημείο τούτο καθίσταται αναγκαία. Η υπογράμμιση αυτή απευθύνεται στους ιδαλγούς του αγελαίου μαρξισμού. Και εξηγούμαστε: το γεγονός ότι ο τρόπος παραγωγής επηρεάζει τον τρόπο σκέψης των πολιτών , δεν σημαίνει φίλτατοι ότι αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα που συντελεί την προαναφερθείσα λειτουργία. Απεναντίας, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες όπως είναι το περιβάλλον( κλίμα) , η επικρατούσα θρησκεία , τα ήθη και τα έθιμα κτλ. Ας παραθέσουμε το εξής παράδειγμα : Η ελληνική και η τουρκική κοινωνία ρυθμίζονται βάσει της ιδιωτικής πρωτοβουλίας . Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι πολίτες κατέχουν και τον ίδιο τρόπο σκέψης. Στην προκειμένη περίπτωση η διαφορά δύναται να συναχθεί από την διάσταση μεταξύ των διαφορετικών θρησκευτικών δογμάτων , που επικρατούν στις προαναφερθείσες κοινωνίες. Από την άλλη πλευρά , πέρα από τον τρόπο σκέψης των πολιτών είμαστε υποχρεωμένοι να εξετάσουμε και τις σχέσεις μεταξύ των πολιτών.

Πριν προβούμε στην εν λόγω εξέταση , προσήκει να επισημάνουμε κάποιες απόψεις. Μία νέα κοινωνία έρχεται να αντικαταστήσει την παλιά , διότι αντλεί τη νομιμοποίηση της από τα προτάγματα που δεν είναι σε θέση να υλοποιήσει η παλαιά . Έτσι και η αστική μπόρεσε να επιβληθεί έναντι της φεουδαρχικής με τα συνθήματα ‘’ ελευθερία-ισότητα-αδελφότητα’’ , τα οποία η φεουδαρχική κοινωνία δεν ήτο σε θέση να τα πραγματώσει μήτε σε τυπικό μήτε σε ουσιαστικό επίπεδο. Απεναντίας, η ‘’νέα’’ κοινωνία είναι σε θέση να εφαρμόσει τις προλεχθείσες έννοιες μόνο σε τυπικό επίπεδο και όχι σε ουσιαστικό. Ως τυπικό επίπεδο νοείται η σχέση των πολιτών απέναντι στο νόμο , ενώ ως ουσιαστικό η σχέση των πολιτών σε καθαρά κοινωνικά πλαίσια . Πράγματι, τα Συντάγματα των χωρών που διέπονται από τον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής κατοχυρώνουν την ισότητα μεταξύ των πολιτών. Τούτο όμως δεν σημαίνει ότι η ισότητα που επαγγέλλονται τούτα , έχει απτή εφαρμογή. Θα μπορούσε να ειπωθεί μάλιστα , ότι παρόλο τις επαγγελίες των Συνταγμάτων , τα τελευταία προάγουν την ανισότητα μεταξύ των πολιτών. Δεν θα επεκταθούμε όμως περαιτέρω σε αυτήν την πτυχή.

Συνοψίζοντας , η αστική κοινωνία βρίσκεται μπροστά σε ένα μεγάλο δίλλημα: είτε θα επιτελέσει τα προτάγματα με τα οποία βγήκε μπροστά στο προσκήνιο της Ιστορίας , είτε θα περάσει στο χρονοντούλαπο της τελευταίας. Βέβαια, για να γίνει το τελευταίο είναι απαραίτητο να γεννηθεί μια άλλη κοινωνία στη θέση της . Κάτι τέτοιο αποπειράθηκε να συντελεστεί κατά τον 20ο αιώνα , με μεγάλη αποτυχία θα λέγαμε. Συνεπώς, κάνοντας μία υποχώρηση στο τέλος , αναγνωρίζουμε ότι όσο εύκολο είναι να ασκήσει κανείς κριτική στην σύγχρονη κοινωνία , άλλο τόσο δύσκολο είναι να αντιπροτείνει κάτι καλύτερο.

LEAVE A REPLY