Έξι αντιπολεμικά αριστουργήματα της μεγάλης οθόνης

0
147
Η μαγεία της έβδομης τέχνης συνίσταται κατά ένα μέρος στο γεγονός ότι έχει την δυνατότητα να αποτυπώνει στην μεγάλη οθόνη καταστάσεις και γεγονότα που είναι κομμάτια της κοινωνίας. Έτσι, λοιπόν, και ο πόλεμος έχει αποτελέσει σπουδαία θεματική αρκετών κινηματογραφικών ταινιών. Η ιστορική πραγματικότης βρίθει πολλών εμπειριών και σφοδρών πολεμικών συγκρούσεων [που ενέπνευσαν και επηρέασαν σημαντικά δημιουργούς και σκηνοθέτες. Στο παρόν αφιέρωμα, συνειδητοποιώντας με λύπη ότι οι έχθρες, το μίσος και ο πόλεμος δεν έχουν περάσει ακόμα στο χρονοντούλαπο της ιστορίας αλλά βρίσκονται πολύ περισσότερο κοντά μας από όσο νομίζαμε, επιχειρήσαμε να συγκεντρώσουμε πρόχειρα έξι σημαντικά(η λίστα ήτανε τεράστια) αντιπολεμικά αριστουργήματα που με σκληρότητα «βάλλουν» ενάντια του πολέμου και εξυμνούν ένα από τα σπουδαιότερα ιδανικά, την ειρήνη.

H Λίστα του Σίντλερ (SCHINDLER’S LIST)

Μία κλασική ταινία, η οποία πέρασε πλέον στις σελίδες της αιωνιότητας και απέσπασε 7 βραβέια Όσκαρ, ανάμεσά τους και αυτό της Καλύτερης Ταινίας. Ο Όσκαρ Σίντλερ (Liam Neeson) είναι ένας Γερμανός επιχειρηματίας, ο οποίος παρακινούμενος από την απληστία του, θέλει να εκμεταλλευτεί τον πόλεμο ,κι έτσι, ανοίγει ένα εργοστάσιο με σκοπό να παράγει εφόδια για το γερμανικό ναζιστικό στρατό. Όσο ο πόλεμος μαίνεται τόσο ο απανθρωπισμός και η βιαιότητα των Ες Ες εντείνεται δίχως να κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε βρέφη, νέους και ηλικιωμένους Εβραίους. Αντίθετα, αυτή η βιαιότητα ξυπνά τα ευγενή αισθήματα του Σίντλερ, ο οποίος με ρίσκο τη ζωή του προσπαθεί να σώσει , εκμεταλλευόμενος τις επαφές του και την εθνικότητά του, όσο περισσότερους Εβραίους είναι δυνατόν συντάσσοντας την περίφημη λίστα του.

Το αντιπολεμικό αυτό αριστούργημα για το Ολοκαύτωμα αποτελεί την πιο ώριμη σκηνοθετική δουλειά του Στίβεν Σπίλμπεργκ, καθώς ο τελευταίος επιτυγχάνει να στηλιτεύσει την παραφροσύνη του πολέμου, πατώντας πάνω σε ένα συνεκτικό σενάριο, βασισμένο στην αληθινή ιστορία του Όσκαρ Σίντλερ. Ο Liam Neeson δίνει μία ερμηνεία που μάλλον νοσταλγεί, πρωταγωνιστώντας πλέον κατα κύριο λόγο σε αδιάφορες περιπετειούλες, διότι μέσα από το χαρακτήρα του αναδεικνύει την αντιφατικότητα της ανθρώπινης φύσης σε όλες τις εκφάνσεις της. Ακόμα πιο επιβλητικός στο ρόλο του ψυχασθενή Υπολοχαγού των Ες Ες Άμον Γκέτ, ο Ralph Fiennes ,καθώς αποδίδει στο χαρακτήρα του την απαιτούμενη,θα λέγαμε, σεξουαλική μοχθηρία και συγκαταλέγεται πλέον στους καλύτερους villains. Στα δυνατότερα σημεία της ταινίας δε θα μπορούσαμε να μην αναφέρουμε το «στοιχειωτικό» soundtrack του John Williams. Αν οι νότες μπορούσαν να προσωποποιήσουν συναισθήματα, τότε  σίγουρα το μουσικό θέμα του Williams θα αποτελούσε την προσωποποίηση του πόνου, ενός πόνου ενοχικού, που σε κάνει να «κοιτάς» πίσω στην ιστορία και να αναρωτιέσαι με πικρία: “είναι ανθρωπίνως δυνατόν;”

Η ζωή είναι ωραία(La vita e belle)

Ιταλία, 1939. Ο Γκουίντο, είναι ένας Εβραίος βιβλιοπώλης. Σαν άνθρωπος είναι τρυφερός και γλυκός και τον χαρακτηρίζει μια παιδική αθωότητα. Με κέφι, χιούμορ και αισιοδοξία αναζητεί την τύχη του και τον έρωτα, αδιαφορώντας για τον αυξανόμενο αντισημιτισμό και τον μουσολινικό φασισμό που τον περιβάλλει. Ερωτεύεται την Nτόρα, μια όμορφη δασκάλα. Μερικά χρόνια αργότερα, ο Γκουίντο και η Nτόρα παντρεύονται και κάνουν έναν γιο. Όμως οι προκαταλήψεις, και όλα όσα κάποτε αγνοούσε, έχουν γίνει μια παράλογη πραγματικότητα την οποία θα πρέπει να αντιμετωπίσει.

Ο Γκουίντο είναι αποφασισμένος να προστατέψει το γιο του από τη βάρβαρη πραγματικότητα της ζωής τους και αυτή του η απόφαση δυστυχώς δεν διαψεύδεται, όταν στέλνεται μαζί με τον γιο του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. H Nτόρα επιβιβάζεται κι εκείνη στο ίδιο τρένο, αλλά στην συνέχεια χωρίζονται και ο Γκουίντο εκμεταλλεύεται στο έπακρο τη φαντασία και το κουράγιο του για να σώσει αυτούς που αγαπά από την φρίκη της ναζιστικής βαρβαρότητας. Πολυβραβευμένη ταινία του Ρομπέρτο Μπενίνι, που τόλμησε να ασχοληθεί με την σκοτεινή και μαύρη ιστορική περίοδο του Ολοκαυτώματος και να την κινηματογραφήσει μέσα από την αθώα ματιά του Γκουίντο, ενός Εβραίου πατέρα που δεν θέλει το παιδί του να νιώσει τον κοινωνικό αποκλεισμό που εξελίσσεται σε απάνθρωπο μίσος, και προσπαθεί, χρησιμοποιώντας την ανεξάντλητη φαντασία του και το αμίμητο χιούμορ του, να μην δώσει στον γιο του να καταλάβει τι συμβαίνει γύρω του ώστε να μην φοβάται. Με αυτό το σκεπτικό επινοεί το παιχνίδι της επιβίωσης, προσπαθεί να τον πείσει ότι η ζωή τους στο στρατόπεδο συγκέντρωσης δεν είναι άλλο παρά ένα παιχνιδάκι με καλούς και κακούς, που αν ο μικρός το παίξει καλά, θα κερδίσει ένα μεγάλο πραγματικό τανκ. Και το κερδίζει!

Τρυφερή, συγκινητική, ταινία που ξετυλίγει το παράλογο του πολέμου και τολμηρό εγχείρημα που αγγίζει μια καυτή πραγματικότητα μετατρέποντας την σε στυλιζαρισμένο παραμύθι. Ένας ύμνος στον αγώνα του ανθρώπου για επιβίωση και παράλληλα ένας υπέροχος σαρκαστικός χλευασμός στη ζοφερότητα και τη σκοτεινιά του θανάτου. Εξαιρετικός και ακούραστα ευρηματικός ο Ρομπέρτο Μπενίνι , ίσως εδώ στο αποκορύφωμα της καριέρας του. Ίσως και να είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του κινηματογράφου που ένα τόσο βίαιο, και δύσκολο να το διαχειριστεί σωστά κανείς θέμα, δεν υιοθετεί την μορφή μιας δραματικής ιστορικής πολεμικής ταινίας, αλλά μιας πικρής κομεντί που μέσα στην θλίψη και την σκοτεινιά της, κρύβει καλά την ελπίδα, το χαμόγελο, το φως της αισιοδοξίας. Η ταινία, αποτελεί έναν ισχυρό χλευασμό του ανθρώπου ενάντια στην βία και στον θάνατο. Προκειμένου να αναδείξει την μεγαλειότητα της ζωής και της ομορφιάς που βρίσκεται μέσα της, ο Μπενίνι δεν διστάζει να θυσιάσει το παραμικρό ίχνος ρεαλισμού. Δεν προσπαθεί να φανεί σοβαροφανής, δεν θέλει να δημιουργήσει ακόμα μια ταινία βίας τοποθετημένη σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης προσπαθώντας να δείξει τι τράβηξαν οι Εβραίοι στα χέρια των Γερμανών. Αντίθετα, θέλει μέσω της φαρσοκωμωδίας να αναδείξει το μεγαλείο της ανθρώπινης θέλησης για ζωή, την δύναμη της ανθρώπινης ψυχής που δεν λυγίζει αλλά ελπίζει.

 

Full Metal Jacket (1987)

Η κριτική ματιά του Κιούμπρικ διασκευάζει τη νουβέλα του Gustav Hackford “The Short Timers” και δημιουργεί το συγκλονιστικό αυτό αντιπολεμικό έπος που εκτυλίσσεται κατα τη διάρκεια της αμερικανικής ανέμειξης στο Βιετνάμ. Αρχικά, παρακολουθούμε την εκπαίδευση του στρατιώτη Joker (Matthew Modine) και της  διμοιρίας του, προκειμένου να γίνει πεζοναύτης, καθώς επίσης και τα καψόνια στα οποία υποβάλλεται από τον αυταρχικό αλλά άκρως απολαυστικό –στα μάτια του θεατή- στρατηγό του. (R. Lee Ermey). Έπειτα, μεταφερόμαστε στην εμπόλεμη πραγματικότητα του Βιετνάμ, όπου ο Joker στο ρόλο του πολεμικού πλέον ανταποκριτή θα βιώσει αρκετή από τη φρικαλεότητα του πολέμου και θα δει φίλους, συμπατριώτες και συνανθρώπους του να πέφτουν στο πεδίο της μάχης.

Ο Κιούμπρικ που εκτός από τη σκηνοθεσία συνυπογράφει και το σενάριο τολμά να ασκήσει έμμεση κριτική τόσο στον αλλοτριωτικό στρατιωτικό μηχανισμό, που αντιμετωπίζει τους στρατιώτες ως εν δυνάμει «αλεξιθυμικές» πολεμικές μηχανές, όσο και σε μία από τις πιο μελανές σελίδες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, την πανωλεθρία στο Βιετνάμ. Χωρίς έντονες σκηνές βίας και αποτροπιασμού, δεν εκβιάζει το συναίσθημα του θεατή αλλά προχωράει σε μία υπαρξιακού τύπου αμφισβήτηση του πολέμου μέσα από στοχευμένες, στα όρια του σαρκασμού, στιχομυθίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο διάλογος μεταξύ του Joker κι ενός στρατηγού, όπου ο τελευταίος βλέποντας μία κονκάρδα με το σήμα της ειρήνης στη στολή του Joker, σχολιάζει την αντίφαση με το κράνος του στο οποίο αναγράφεται «Born to kill» (=Γεννημένος να σκοτώνει), για να λάβει την απάντηση ότι αυτό αναφέρεται στο δυϊσμό της ανθρώπινης ύπαρξης με βάση τη θεωρία του Γιουνγκ. Ο στρατηγός μπορεί να μην κατάλαβε και νευριασμένος να ρώτησε «Με ποιανού το μέρος είσαι;», αλλά για εμάς είναι προφανές ότι αναδεικνύεται τόσο η ευεργετική όσο και η καταστροφική πτυχή της ανθρώπινης φύσης.

 

 Σταυροί στο μέτωπο (Paths of glory)

 

 

 

 

 

 

Αδιαμφισβήτητα, ο Stanley Kubrick είναι ένας από τους κορυφαίους σκηνοθέτες όλων των εποχών. Η ταινία «Σταυροί στο μέτωπο»,που προβλήθηκε για πρώτη φορά το 1957,ομολογουμένως δεν είναι από τις γνωστότερες του, ωστόσο αποτελεί κορωνίδα  των αντιπολεμικών φιλμ, όπως και τα επίσης δικά του Full Metal Jacket και το  Dr Strangelove. Βρισκόμαστε στο έτος 1916, στην καρδιά της μανίας του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με τα πνεύματα Γαλλίας και Γερμανίας ιδιαίτερα οξυμένα. Ο Γάλλος στρατηγός Mireau επιδιώκοντας την αναβάθμιση του διατάζει τι δυνάμεις του να καταλάβουν το Ant Hill, ένα σπουδαίο στρατηγικό σημείο σε γερμανικά εδάφη που εμπεριέχει τεράστιο κίνδυνο για μεγάλες απώλειες σε έμψυχο δυναμικό. Η επιχείρηση δεν στέφθεται με επιτυχία και αποφασίζεται η εκτέλεση τριών στρατιωτών προς παραδειγματισμό για την δειλία που επέδειξαν συνολικά. Την υπεράσπιση αναλαμβάνει ο συνταγματάρχης Νταξ( Kirk Douglas) ο οποίος προσπαθεί να κάνει τα αδύνατα δυνατά να ματαιώσεσι την άδικη εκτέλεση.

Η ταινία στηλιτεύει με τον καλύτερο τρόπο τον παραλογισμό που επικρατεί στο πεδίο των μαχών, την αναλγησία των ανωτέρων στρατιωτικών, τις ακραίες φιλοδοξίες μερικών ανθρώπων που δεν διστάζουν να οδηγήσουν στην σφαγή δεκάδες ανθρώπους. Η εντυπωσιακή εικονικά παρουσίαση της ωμής και βίαιης μάχης, ο φόβος και η οργή των στρατιωτών, η δίψα τους για την επιβίωση και ζωή, η ενοχλητικά έντονη παρατυπία στις διαδικασίες της δίκης που οδηγεί στον θάνατο «αθώους» ανθρώπους συνθέτουν το συγκλονιστικό σκηνικό της ταινίας, που αποτελέι «γροθιά στο στομάχι» για τον θεατή. Ο Κιούμπρικ καυτηριάζει εύληπτα τον τρόπο που μικορπολιτικές σκοπιμότητες και ανούσιες φιλοδοξιες άγουν και φέρουν τις τύχες και ζωές ανθρώπων σε μία προσπάθεια να δώσει ένα δυνατό αντιπολεμικό μήνυμα λίγα χρόνια μετα το αιματοκύλισμα του Β’ Παγκοσμίου πολέμου και μέσα στο μένος του Ψυχρού Πολέμου.

 

Ο Πιανίστας(The pianist)

Ο Πιανίστας είναι μια ταινία του Ρόμαν Πολάνσκι, παραγωγής 2002, με πρωταγωνιστή τον Έντριαν Μπρόντυ. Η αληθινή ιστορία του Πολωνο-εβραίου πιανίστα Βλαντισλάβ Σπίλμαν, ο οποίος κατάφερε να επιβιώσει στο γκέτο της Βαρσοβίας χάρη στη φήμη του ως μουσικού, προσπαθώντας ταυτόχρονα να παραμείνει ψυχρός θεατής των φρικαλεοτήτων που συνέβαιναν γύρω του. Μια εκπληκτική ταινία, που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον από την αρχή μέχρι και το τέλος της. Ο θεατής καθηλώνεται με την εξαίσια σκηνοθεσία και τις απίστευτες ερμηνείες, όχι μόνο από τους πρωταγωνιστές, αλλά από όλο το καστ ηθοποιών.

Τα συναισθήματα που δημιουργεί η εικόνα και η ατμόσφαιρα της ταινίας είναι έντονα. Η λύπη και ο αποτροπιασμός εναλλάσσονται, καθώς ο Πολανσκι δίνει πλήρη εικόνα και μεταφέρει την φρικαλεότητα και τον παραλογισμό που χαρακτήριζαν τα μαρτύρια που υπέβαλαν οι Γερμανοί στρατιώτες στα μέλη της εβραϊκής φυλής. Σε αυτό το έργο καταφέρνει να συνδυάσει αρμονικά σκηνές αποκρουστικές και ωμά βίαιες με σκηνές έντονης συναισθηματικότητας που αποπνέουν ελπίδα και αισιοδοξία για το μέλλον . Από την μια το σκληρό πρόσωπο του πολέμου και οι τραγικές συνέπειες που μπορεί αυτός να επιφέρει και από την άλλη η πιστή στον άνθρωπο και την ανθρωπότητα ή καλύτερα ανθρωπιά. Η ταινία βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ των Καννών με τον Χρυσό Φοίνικα, ενώ διεκδίκησε επτά βραβεία της Ακαδημίας Κινηματογράφου (Όσκαρ), ανάμεσα στα οποία και αυτό της καλύτερης ταινίας. Τελικά κέρδισε τρία: Καλύτερης σκηνοθεσίας, Διασκευασμένου Σεναρίου και Α’ Ανδρικού Ρόλου, με τον Μπρόντυ να αποτελεί το νεαρότερο ηλικιακά ηθοποιό που έχει λάβει το βραβείο αυτό. Αξιοσημείωτο είναι επίσης πως η ταινία κέρδισε επίσης επτά Βραβεία Σεζάρ, ανάμεσα στα οποία αυτά της Καλύτερης ταινίας, Καλύτερης σκηνοθεσίας και Α’ Ανδρικού Ρόλου, χαρίζοντας στον Μπρόντυ ακόμη μια ασυνήθιστη πρωτιά: αυτή του πρώτου Αμερικανού που παίρνει αυτή τη διάκριση.

Τέλος, από τις πιο ωραίες σκηνές της ταινίας είναι εκείνη κατά την οποία ο Σπλιμαν φυγαδεμένος σε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο από τους Πολωνούς, στο οποίο βρίσκεται σχεδόν ειρωνικά ένα πιάνο, μην μπορώντας να συγκρατήσει τον εαυτό του από το πειρασμό (καθώς η μουσική αποτελεί κομμάτι του εαυτού του) και συνεπώς για να μην αποκαλύψει τον εαυτό του στους Γερμανούς  προσποιείται ότι παίζει το πιάνο φέρνοντας τα χεριά και τα δάχτυλα του πάνω από τις νότες χωρίς όμως να ακουμπάει το πιάνο ακούγοντας τη μουσική στο μυαλό του. Για μια στιγμή φαίνεται ότι αυτό του είναι αρκετό, αυτός και το πιάνο του, για μια στιγμή ο χρόνος σταματά για εκείνον.

 

Η Πτώση( Der Untergang)

Για τις θηριωδίες του ναζισμού και τις φρικαλεότητες που έλαβαν χώρα στην διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν χρειάζεται να επεκταθώ και να σας κουράσω, οπότε περνάω αμέσως στην παρουσίαση της ταινίας: Η Πτώση. Το έτος είναι 2004 και για πρώτη φορά προβάλλεται το αριστούργημα του Oliver Hirschbiegel που έχει ως κεντρικό θεματικό του άξονα τις τελευταίες μέρες του Χίτλερ και του Ναζιστικού καθεστώτος στον απόηχο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με τον Κόκκινο στρατό μία ανάσα από την έφοδο στο Βερολίνο.Ο Χίτλερ και οι στρατιωτικοί του με τις οικογένειές τους είναι όλοι κλεισμένοι στο καταφύγιο, περιμένοντας το μοιραίο τέλος. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η Τράουντλ, η γραμματέας του, που μέσα από τα μάτια της θα παρακολουθήσουμε τις συγκλονιστικές τελευταίες μέρες του Χίτλερ και της κυριαρχίας των Ναζί στον κόσμο.

Η ταινία προβληματίζει και σοκάρει καθώς παρουσιάζει με κυνισμό και ωμότητα την σήψη, την παρακμή και τον κάματο της Γερμανικής πολιτικής-στρατιωτικής  ηγεσίας, μία κατάσταση που αντικατοπτρίζει ολόκληρη την εξασθενημένη Γερμανική κοινωνία. Στρατιώτες και πολίτες έχουν σκοτωθεί, η πόλη έχει καταρρεύσει και ο φόβος του εξευτελισμού και της ήττας παραλύει του περήφανους Ναζιστές αξιωματούχους. Η συναισθηματική ένταση είναι αμείωτη και οι συγκλονιστικές σκηνές της φωτίζουν ρεαλιστικά την αθέατη όψη του σκληρού πολέμου, ο οποίος στο πέρασμα του ρήμαξε σώματα, ψυχές και ιδέες. Αναμφίβολα, συγκαταλέγεται στην λίστα με τις καλύτερες ταινίες που ααγγέλουν ένα δριμύ «Κατηγορώ» στον πόλεμο, το μίσος , τον ρατσισμό και τα ειδεχθή εγκλήματα στα οποία προβαίνει ο άνθρωπος στο όνομα παράλογων ιδανικών.

Βραβεύτηκε με το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας το 2005.
*Η στήλη ΚινηματοΓράφουμε του Nomikithess είναι η σινεφίλ στήλη του σάιτ,όπου συλλογικά με μόνο κίνητρο την αγάπη μας για το σiνεμά εξερευνούμε τις διάφορες κινηματογραφικές μας ανησυχίες και τις μοιραζόμαστε. Αν και συ αγαπάς το σινεμά και θέλεις να μοιραστείς οτίδηποτε επικοινώνησε μαζί μας και γίνε μέρος της προσπάθειας μας.

 

 

LEAVE A REPLY